هر چیزی که ما در زندگی روزمره خود لمس و استفاده می کنیم از مواد شیمیایی ساخته شده است. هوا، آب، آهن، بنزین، لباس، سنگ، مبلمان، پلاستیک، گیاهان، مواد غذایی همه از مواد شیمیایی تشکیل شده اند، برخی طبیعی و برخی مصنوعی هستند. مواد شیمیایی می توانند تک مولکول های شیمیایی مانند آب یا مخلوطی از مواد شیمیایی مختلف باشند. هوا مخلوطی از نیتروژن، اکسیژن، آب، دی اکسید کربن بعلاوه سایر مواد شیمیایی است.

بدن موجودات زنده مانند گیاهان و حیوانات کاملاً از مواد شیمیایی تشکیل شده اند. سلول های زنده از مواد شیمیایی بیولوژیکی مانند پروتئین ها و DNA تشکیل شده اند. در ادامه مقاله توضیحات بیشتری در این رابطه ارائه می گردد.

ماده شیمیایی چیست

در شیمی، بین ترکیبات شیمیایی آلی و معدنی تمایز قائل می شوند. آلی به این معنی است که این ماده شیمیایی حاوی اتم‌ های کربن است (اصطلاح آلی مدت‌ها پیش زمانی معرفی شد که دانشمندان مواد شیمیایی مبتنی بر کربن را با موجودات زنده مرتبط کردند). امروزه بسیاری از مواد شیمیایی «مصنوعی» (یعنی ساخت بشر) نیز آلی هستند.

دسته مهمی از مواد شیمیایی آلی پلیمرها هستند. پلیمرها در طبیعت وجود دارند (سلولز در سلول‌ های گیاهی یا DNA نمونه ‌هایی از پلیمرهای طبیعی هستند) اما پلیمرهای مصنوعی نیز رایج هستند (به عنوان مثال نایلون، PET، پلی کربنات و پلکسی گلس). نفت و گاز طبیعی نیز مواد شیمیایی آلی هستند، زیرا حاصل ارگانیسم هایی هستند که میلیون ها سال پیش مرده اند. مواد شیمیایی غیر آلی حاوی اتم کربن نیستند و در زندگی روزمره نیز به خوبی شناخته شده اند. آهن، طلا، سنگ، ماسه و شیشه نمونه های رایجی هستند.

هیدروژن، هلیم، اکسیژن و کربن فراوان ترین عناصر شیمیایی روی زمین هستند. جالب است بدانید که مقدار عناصر شیمیایی روی زمین تغییر نمی کند. فقط پیوندهایی که عناصر را به یکدیگر متصل می کنند، می توانند از بین بروند. به عنوان مثال، کربن همیشه در زمین به همان میزان وجود دارد. در هوا (به عنوان CO2)، در پلاستیک (پلیمر)، در الماس (شکل سخت کربن)، در بدن ما (همه موجودات زنده حاوی کربن هستند) و حتی در مداد گرافیتی که با آن نقاشی می ‌کشید وجود دارد. هنگامی که گرم یا تجزیه می شود، پیوندهای شیمیایی می توانند از بین بروند، اما اتم های عنصر (به عنوان مثال: کربن) باقی می مانند. صنایع شیمیایی عناصر و ترکیبات را به محصولاتی تبدیل می کند که انسان می تواند از آنها استفاده کند.

 

چرا مواد شیمیایی مهم هستند؟

ما توسط مواد شیمیایی احاطه شده ایم. هر محصولی که ما استفاده می کنیم از ترکیبات شیمیایی ساخته شده است. گاهی اوقات متوجه مواد شیمیایی می شویم، مانند زمانی که ماشین خود را با بنزین پر می کنیم، اما اغلب فراموش می کنیم که محصولاتی که استفاده می کنیم، در واقع  ترکیبات شیمیایی هستند. تولید وسایل خانه، دوچرخه، شامپو، غذا، لباس، کاغذ، کابل و لپ‌ تاپ بدون ترکیبات شیمیایی غیر ممکن است. آنها به معنای واقعی کلمه در همه جا وجود دارد.

 

خطرات و سمیت مواد شیمیایی

 

خطرات و سمیت اغلب با هم اشتباه گرفته می شوند. سمیت یک ماده شیمیایی توانایی آن در ایجاد اثرات مضر است. خطر یک ماده شیمیایی احتمال آسیب رساندن است و به عواملی مانند سمیت، دوز، قرار گرفتن در معرض و غیره بستگی دارد. در صورت استفاده نادرست، ترکیبات شیمیایی کمتر سمی می توانند بسیار خطرناک باشند. برای مثال دوزهای پایین نوشیدنی های الکلی برای انسان خطرناک نیست، اما اگر الکل زیاد در مدت زمان کوتاه بنوشید (یعنی: دوز بالا و قرار گرفتن در معرض)، سمی و خطرناک است.